در قلب تهران شهری که به خیابانهای شلوغ و پرجمعیت معروف است، ایستگاه مترو جهاد به تازگی توانسته در زمینه معماری جایزه بینالمللی ریبا 2024 را کسب کند. در معماری این بنا خلاقیت مهندسان و معماران ایران به شکل یک سازه شهری به جهانیان معرفی شده.
معماری ایرانی دانشی ریشهدار و برخاسته از بستر فرهنگی این سرزمین بخش جداییناپذیر از هنر و هویت ملی به شمار میرود. این هنر اصیل که بازتابدهندهی باورها و ارزشهای تاریخی ملت ایران است، در طی قرون متمادی نقش مهمی در شکلدهی به چهره فرهنگی کشور ایفا کرده است. از بناهای عظیم با طاقهای باشکوه گرفته تا حیاطهایی با ساختار اصیل و بومی همگی جلوههایی از غنای بصری و مفهومی معماری ایرانی هستند.
وجه تمایز معماری ایران نسبت به بسیاری از سبکهای دیگر ریشه در پیوند ژرف آن با مفاهیم فرهنگی، تفکر فلسفی و مشارکت اجتماعی در فرآیند خلق دارد. هیچ سازهای حاصل کار فردی نیست بلکه نتیجه تلاش هماهنگ جمع بزرگی از معماران، هنرمندان و صنعتگران است که با همدلی و همکاری اثری ماندگار آفریدهاند.
معماری در ایران تنها به ساخت و ساز محدود نمیشود بلکه بازتابی از نگرش مردمان به زندگی، طبیعت و جهان پیرامونشان است. این نگرش عمیق معماری را به بخشی از هویت جمعی و فرهنگی تبدیل کرده که فراتر از مصالح و فرم حاوی معنا و روح است. در میان کشورهای جهان ایران با گنجینهای بینظیر از بناهای تاریخی خودهمچون نگینی درخشان میدرخشد. شاهکارهایی که نهتنها چشمها را خیره میکنند بلکه روایتگر ذوق، اندیشه و همت مردمانی هستند که در طول تاریخ، زیبایی و معنا را در قالب بناها جاودانه کردهاند.
پروژه ایستگاه مترو جهاد بنایی برای خودنمایی نیست، در طراحی و ساخت آن از مصالح عجیب و غیرمعمول استفاده نشده اما همین سادگی آگاهانه در خدمت هدفی روشن قرار گرفته است. خوشآمدگویی صمیمانه به شهروندان در فضاهای باز عمومی و سرپوشیدهای که با دقت و احترام به نیازهای مردم طراحی شدهاند.
این پروژه که در زمینه حملونقل ساخته شده، فراتر از نقش خود عملکرد و به مکان دیدنی و یک فضای عمومی جدید در قلب شهر تبدیل شده است. پروژه مترو جهاد که در دسته زیرساختها و حملونقل جای میگیرد، موفق به دریافت دو جایزه بینالمللی معتبر در حوزه معماری شده است؛ جایزه معماری دیزین ۲۰۲۳ و جایزه مؤسسه سلطنتی معماران بریتانیا(RIBA).
معیارهایی چون نوآوری، کارکرد اجتماعی، توجه به محیطزیست، شرایط اقلیمی و بهرهگیری از عناصر بومی از جمله مواردی بودهاند که داوران جایزه دیزین در ارزیابی پروژهها به آن توجه داشتهاند. در بیانیه هیأت داوران در خصوص این پروژه آمده است: «میدانگاه مترو جهاد فضاهایی سخاوتمندانه ایجاد کرده است، آن هم با استفاده از آجرهای دستساز تولید شده توسط صنعتگران محلی با بهرهگیری از مواد بومی. این ساختمان با طراحی زیبا، از نور و تهویه طبیعی به خوبی بهره میگیرد تا فضای شهری دلپذیری را شکل دهد».
حضور در میدان جهاد نشان میدهد که این فضا بر کیفیت زندگی شهری و حضور شهروندان در اطراف خود تأثیرگذار بوده است. صدای نوازندگان خیابانی در محوطه بیرونی طنینانداز است و افراد خسته از روزمرگی بر پلههای پلکانی سرپوشیده نشستهاند؛ برخی در انتظار، برخی در حال استراحت. اینها نشانههاییست از جان گرفتن یک فضای عمومی.
معماران این پروژه در تحقق هدف خود موفق عمل کردهاند، آنها تلاش داشتند تا ورودیهای مترو را به بستری آزاد و قابل تعریف توسط کاربران تبدیل کنند. فضایی برای رویدادهای شهری و بازآفرینی نقاط بلااستفاده در راستای چشمانداز تبدیل تهران به شهری پیادهمحور و بهاندازه همین چندصد متر در تحقق این ایده گامی عملی برداشتهاند.
تهران شهری که هر روز برای عابران پیاده پیچیدهتر و دشوارتر میشود، نیازمند چنین پروژههایی است؛ پروژههایی که نهتنها زیرساخت هستند بلکه تبدیل به پاتوقهایی میشوند برای خلق خاطرهای جمعی. امید آن میرود که موفقیت و توجه جهانی به پروژه مترو جهاد سرآغازی باشد برای گسترش چنین فضاهایی در سراسر شهر.
